Szlakiem podkowca

Forum.Przyroda.org

Kontakt

Jolanta Węgiel
Wydział Leśny
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 28
60-651 Poznań

Mapa strony

  • Unique Visitor:260,949
  • Visitors:
    • Today:130
    • This year:403,407
Badania_nietoperzy

Wydział Leśny Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu na zlecenie Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych realizuje temat badawczy pt. „Występowanie nietoperzy w lasach w zależności od wieku, struktury przestrzennej i składu gatunkowego drzewostanów”. W ramach tego tematu zakupiono 8 BatCorderów, które w lipcu i sierpniu 2013 roku wykorzystywane są do badania aktywności nietoperzy na obszarze siedmiu nadleśnictw RDLP Kraków: Limanowa, Krościenko, Stary Sącz, Nawojowa, Piwniczna, Gorlice i Łosie.

Nietoperze są specyficzną grupą zwierząt, a ich badanie wymaga zastosowania odpowiednich metod. Szczególnie dotyczy to badania aktywności na żerowiskach, gdyż nietoperze poruszają się w powietrzu i żerują w ciemnościach. Stąd wynika bardzo slabie rozpoznanie miejsc żerowania tych zwierząt. Często w lasach widzimy sylwetki latających nietoperzy, ale ich bezpośrednia obserwacja nie pozwala ustalić gatunków, preferencji środowiskowych, zagęszczeń, ani zmienności sezonowej.

Znacznym ułatwieniem było wprowadzenie do badań sieci nylonowych, którymi można odławiać żerujące nietoperze, ale prawdziwy przełom w tej dziedzinie osiągnięto dzięki zastosowaniu najnowszych technik rejestrowania ultradźwięków, wykorzystywanych przez nietoperze do nawigacji. Jak się okazało, poszczególne gatunki nietoperzy posługują się specyficznymi sygnałami i na ich podstawie można je oznaczać. Przy tym, odbywa się to w sposób całkowicie dla nich nieinwazyjny. Istnieje bardzo wiele typów urządzeń do rejestrowania ultradźwięków nietoperzy, tzw. batdetektorów o różnym stopniu zaawansowania technologicznego. Do najnowocześniejszych rozwiązań na świecie należą BatCordery – automatyczne stacje samorejestrujące, które można pozostawić w lesie, a następnie przy pomocy dedykowanego oprogramowania przeprowadzić analizę nagranych sygnałów nietoperzy.

Do rejestracji aktywności nietoperzy wykorzystywana jest sieć punktów monitoringowych WISL (Wielkoobszarowej Inwentaryzacji Stanu Lasu). Na wybranych punktach, na drzewach wieszane są po dwa rejestratory BatCorder, jeden nisko (na wysokości ok. 3 m), a drugi wysoko w koronie drzewa. Nie rzadko zdarza się, że urządzenie trzeba montować na wysokości ponad 30 m. Dlatego na potrzeby przeprowadzenia badań zaangażowano wykwalifikowane osoby z odpowiednim ekwipunkiem do wchodzenia na drzewa. BatCordery przez dwie noce rejestrują sygnały nietoperzy w jednym punkcie, potem są przenoszone na inny, natomiast nagrania są zgrywane i trafiają do analizy. Wyniki aktywności nietoperzy będą porównywane z danymi WISL dotyczącymi składu gatunkowego i struktury drzewostanów, które zostały opracowane udostępnione na potrzeby tych badań przez Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej.

Obecnie BatCordery, ze względu na swoją wysoką cenę, stosowane są jeszcze w niewielu miejscach na Świecie i to głównie do monitorowania farm wiatrakowych.

Badania nietoperzy w lasach nie przypadkowo prowadzone są w Beskidach. W południowej części naszego kraju występuje 25 gatunków nietoperzy (czyli wszystkie dotychczas stwierdzono w Polsce). Wraz z wejściem w życie formy ochrony przyrody jaką jest „Natura 2000”, na terenach Lasów Państwowych powstało 149 obszarów dla których przedmiotem ochrony są nietoperze, które obejmują obszar 849 563 ha. Większość z tych obszarów znajduje się właśnie na południu Polski – w górach i na pogórzu.

Pierwsze nagrania zapowiadają interesujące wyniki. Są noce w których nagrało się ponad 200 sygnałów nietoperzy. Okazuje się, że zdecydowanie większa aktywność tych zwierząt rejestrowane jest przez urządzenie zawieszone w koronach drzew. Wstępne wyniki badań zostaną zaprezentowane jesienią tego roku, na seminarium dla nadleśnictw na których terenie realizowany jest temat badawczy.