Strona główna
  Nietoperze
  Wydarzenia
  Publikacje
  Gadżety, humor...
NIETOPERZE

Historia ruchu chiropterologicznego w Polsce



        Silny rozwój ruchu chiropterologicznego w Polsce, nastąpił dopiero w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Stało się to możliwe, dzięki ogromnemu zaangażowaniu rzeszy amatorów. Mała grupa specjalistów, nie jest w stanie skutecznie prowadzić badań nietoperzy na obszarze całego kraju, a tym bardziej zajmować się jeszcze ich ochroną. Tylko wspólne działania naukowców, profesjonalnie zajmujących się badaniem nietoperzy, i amatorów, mogą być naprawdę skuteczne, znacznie zwiększając efektywność prowadzonych działań badawczych i ochronnych.

        Początki ruchu chiropterologicznego wywodzą się z kręgów naukowych i nadal są z nimi nierozerwalnie związane. Polska chiropterologia, w porównaniu z innymi krajami, stoi na wysokim poziomie. Pierwsze naukowe publikacje o nietoperzach pochodzą z XIX wieku. Ówcześni przyrodnicy, prowadząc obserwacje faunistyczne w różnych regionach kraju, opisywali między innymi napotkane nietoperze. Najwięcej opisów pochodzi z okolic Ojcowa, gdzie w Jaskini Nietoperzowej, od dawna znana była kolonia rozrodcza nocków dużych. W XX wieku, a szczególnie po II Wojnie Światowej, coraz więcej naukowców, specjalizowało się w badaniu nietoperzy. Z czasem liczba tych osób powiększała się, aby w końcu dać początek współczesnym ruchom chiropterologicznym.

        9 i 10 maja 1987 r. w Warszawie odbyła się konferencja na temat "Stan badań nad nietoperzami w Polsce i problemy ich ochrony", zorganizowana przez Koło Naukowe Biologów Uniwersytetu Warszawskiego. Organizacja konferencji okazała się kamieniem milowym polskiej chiropterologii. Uczestniczyły w niej 23 osoby z 11 ośrodków, wygłoszono 12 referatów, między innymi na temat rozmieszczenia nietoperzy w poszczególnych regionach kraju, zagadnień ekologii oraz problemów ich ochrony. Szczególnie duży nacisk położono na ochronę siedlisk tych zwierząt. Zredagowano oświadczenie, na temat konieczności zastosowania skuteczniejszych środków, w celu zabezpieczenia największego polskiego zimowiska nietoperzy, w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym. Przyjęto propozycję stworzenia organizacji badaczy nietoperzy, wydawania biuletynu informacyjnego oraz zorganizowania centrum informacyjnego w Krakowie. Zgodnie z postanowieniami, następne konferencje, organizowane były corocznie, przez kolejne ośrodki chiropterologiczne z całego kraju.

        Na I Ogólnopolskiej Konferencji Chiropterologicznej ustalono, że w obecnym stanie rozwoju niezależnych działaczy, trzeba skupić się nad integracją ruchu chiropterologicznego. Postanowiono utworzyć Centrum Informacji Chiropterologicznej (CIC). Jego organizacją zajął się Bronisław W. Wołoszyn. Centrum zlokalizowane zostało w Krakowie, przy Instytucie Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN.

Według założeń, jego działalność skupiała się na:
  • wymianie informacji o aktualnych badaniach nietoperzy,
  • kompletowaniem wszystkich publikacji dotyczących nietoperzy Polski,
  • prowadzeniem kartoteki stanowisk nietoperzy (letnich i zimowych),
  • udzielania konsultacji na temat chiropterologii.
  • pierwszym okresie rozwoju ruchu chiropterologicznego CIC koordynował całą działalnością amatorską. W latach 90. większego znaczenia nabrały ośrodki i organizacje działające w skali regionalnej oraz nowopowstałe stowarzyszenia. Centrum jednak nadal spełnia ważną rolę w integrowaniu amatorskiego ruchu chiropterologicznego.

    Zimowy Monitoring Nietoperzy

            Zimowy Monitoring Nietoperzy to ogólnopolska akcja liczenia zimujących nietoperzy, organizowana corocznie, w tym samym okresie (początek lutego), na terenie całego kraju. W liczeniach, z roku na rok, uczestniczyło coraz więcej amatorów. Okazały się one dobrym sposobem na integrację działań inwentaryzacyjnych, a przede wszystkim na uaktywnienie całej rzeszy amatorów. Nie da się ukryć, że dzięki udziałowi w tej akcji, chiropterologami zostało wielu grotołazów, czy miłośników starych fortyfikacji, nierzadko przedtem zupełnie nie związanych z biologią. Tak więc poza korzyściami czysto naukowymi, odnotowano znaczący wzrost zainteresowania tymi ssakami. W różnych miejscach i w różnorodnych środowiskach, powstawały kolejne grupy, skupiające ludzi zainteresowanych nietoperzami.

    Centrum Informacji Chiropterologicznej (CIC)

            W latach osiemdziesiątych, pomimo istnienia centrali gromadzącej dane o nietoperzach (CIC), wciąż brakowało organizacji skupiającej chiropterologów. W pierwszym okresie rozwoju ruchu chiropterologicznego, rolę tę spełniała Sekcja Chiropterologiczna przy Polskim Towarzystwie Przyrodników im. M Kopernika oraz koła naukowe różnych uczelni.

            W latach dziewięćdziesiątych zaczęły powstawać kolejne stowarzyszenia zajmujące się ochroną przyrody. Niektóre z nich, w kręgu swoich zainteresowań miały także nietoperze (m.in.: PTOP "Salamandra" i PTPP "pro Natura"). W 1994 roku zarejestrowano Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy. Było to pierwsze stowarzyszenie, którego głównym przedmiotem działalności były badania i ochrona nietoperzy. W ten sposób został zrealizowany postulat postawiony już na I Konferencji Chiropterologicznej w 1987 roku.

            Stowarzyszenia, posiadające osobowość prawną, dają możliwość uzyskiwania większych środków finansowych, potrzebnych do prowadzenia badań i ochrony nietoperzy. Dodatkową ich zaletą jest podwyższenie skuteczności i koordynacja prowadzonych działań.

            Kolejnym krokiem, służącym integracji środowiska chiropterologów było podpisanie, 15 kwietnia 2000 roku, Porozumienia dla Ochrony Nietoperzy, przez największe organizacje zajmujące się ochroną nietoperzy w Polsce,. Porozumienie podpisały: Fundacja Ekologiczna "Zielona Akcja", Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra" oraz Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody "pro Natura".

    Lista organizacji i instytucji, które mogą przystąpić do Porozumienia, jest otwarta.

    Znaczenie rozwoju ruchu chiropterologicznego

    1.  Aspekt poznawczy - zlokalizowano bardzo wiele, nie znanych wcześniej, miejsc przebywania nietoperzy (zarówno koloni zimowych, jak i letnich koloni rozrodczych).
    2.  Aspekt naukowy - wraz ze wzrostem liczby naukowców, zajmujących się nietoperzami, znacząco wzrosła liczba polskich publikacji naukowych, dotyczących tej grupy zwierząt.
    3.  Aspekt ochronny - coraz liczniej podejmowane, konkretne działania ochronne, zaczynają przynosić wymierne efekty dla populacji nietoperzy.
    4.  Aspekt edukacyjny - wzrost zainteresowania nietoperzami, sprzyja popularyzowaniu rzetelnych informacji o tych ssakach, które wciąż są jeszcze, przez wielu ludzi, niezbyt korzystnie kojarzone.

    Radosław Dzięciołowski, Janusz Hejduk, Andrzej Węgiel





    strona główna do góry