Szlakiem podkowca

Forum.Przyroda.org

Kontakt

Jolanta Węgiel
Wydział Leśny
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 28
60-651 Poznań

Mapa strony

  • Unique Visitor:228,057
  • Visitors:
    • Today:458
    • This year:563,285
Tajemniczy. I zawsze ciekawy -  także, gdy się odwraca plecami; gacek brunatny Plecotus auritus.

„Wchodzę do pomieszczenia, w którym są nietoperze. Czuję …” - no właśnie, co można czuć w takiej sytuacji? Zrób eksperyment, Drogi Czytelniku, i zanim przeczytasz dalej, zanotuj Swoją odpowiedź. Niech to będzie pierwsza myśl, która przychodzi Ci do głowy. W czasie spotkań związanych z przyrodą nie zawsze mamy możliwość zastanowienia się nad ludzkimi postawami wobec niej. Ale gdy już rozmawiamy między sobą o zwierzętach, możemy sięgnąć nieco głębiej w rozważaniach na ten temat.

Okazje do dyskusji na tematy nietoperzowe i „okołonietoperzowe” zdarzają się coraz częściej, na przykład w czasie Nocy Biologów. W czasie niedawnych, styczniowych spotkań, udało się nie tylko porozmawiać o życiu niezwykłych ssaków (spotkania na Uniwersytetach w Białymstoku i Gdańsku), ale także podyskutować z uczestnikami o tym co odczuwają, gdy wyobrażają sobie bliskie spotkania z nietoperzami.

W zdecydowanej większości – niezależnie od tego czy w leśnej głuszy, czy też jako mieszkańcy wielkich miast - żyjemy bardzo blisko nietoperzy. Wybierają one przecież przeróżne miejsca do bytowania, nierzadko te same co człowiek. Ciekawe, czy zawsze mamy tego świadomość?

Okazuje się, że niekoniecznie, bo w odpowiedzi na pytania typu „Czy spotkał(a) się pan (pani) kiedykolwiek bezpośrednio z nietoperzem?” bardzo często (a z niedawnych dyskusji wynika, że najczęściej) pada odpowiedź: „Tak, latał wieczorem nad podwórkiem”. Dużo rzadziej zapytani odpowiadają np. „Tak, widziany był u mnie w piwnicy/na strychu” albo „Tak, kiedyś wisiał na ścianie klatki schodowej”. Są też ludzie, którzy nie mogą powiedzieć, że kiedykolwiek widzieli takie zwierzę na żywo.

Spotkania o charakterze edukacyjnym - takie jak Noce Biologów - są świetną okazją, żeby zbadać postawy ludzi w stosunku do nietoperzy. No, może ktoś kiedyś zajmie się takim badaniem w sposób dużo szerszy i bardziej profesjonalny - to spore pole do popisu dla specjalistów-socjologów, którzy mogą zadziałać np. za pomocą Testu Utajonych Skojarzeń… Ale to już trochę wybieganie w fantazję, bo jak na razie nic nie wiadomo o tym, żeby ktoś tę metodę do tej pory zastosował w badaniach opinii na temat tych ssaków. Trochę szkoda, ale może jakiś socjolog przeczyta ten tekst, skusi się i zajmie sprawdzeniem tego w sposób dogłębny?

Wróćmy zatem do tegorocznych Nocy Biologów oraz pierwszej poruszonej kwestii. Uczestnicy na początku spotkania uzupełniali wypowiedź (odpowiadano pisemnie, anonimowo, w czasie ok. 1 minuty): „Wchodzę do pomieszczenia, w którym są nietoperze. Czuję …”

Oto wyniki:

Liczba uczestników: 43 (23 kobiety, 20 mężczyzn). Wiek: 12 - 50 lat.

Wypowiedzi sklasyfikowane jako pozytywne: 14 (32,6%).

Wypowiedzi sklasyfikowane jako negatywne: 28 (65,1%).

Jedna odpowiedź neutralna (2,3%).

Wypowiedzi kobiet sklasyfikowane jako pozytywne: 4; negatywne: 19.

Wypowiedzi mężczyzn sklasyfikowane jako pozytywne: 7; negatywne: 9; neutralna: 1.

 

Przykładowe odpowiedzi (w nawiasie ich liczba):

- niepokój (9),

- strach (8),

- ciekawość/zaciekawienie/zainteresowanie (8),

- się źle/niezręcznie (7),

- pozytywne zdziwienie/zaskoczenie (3),

- niepokój, że wkręcą się we włosy (3),

- szczęście (1),

- zadowolenie (1),

- OK, w porządku (1),

- że się boję ale po chwili mi to przejdzie (1),

- staram się zachować ciszę i nie płoszyć zwierząt (1).

No i powiedz, Drogi Czytelniku, skąd znowu pojawia się temat rzekomego wkręcania we włosy? Ech… Czyżby nadal siedziało to w naszej podświadomości? Może to jednak wciąż pokutuje i decyduje o tym, że w człowieku rodzi się strach? Szkoda, bo z takich niepotrzebnych obaw często rodzą się postawy niekorzystne dla zwierząt, szczególnie tych o skrytym trybie życia. No, a wiele zachowań wynikających z nieuzasadnionego niepokoju może być sporym zagrożeniem dla nietoperzy.

Jakie nasuwają się wnioski? Cóż, tego rodzaju pojedynczy, drobny eksperyment można traktować z dystansem i niekoniecznie tworzyć jakieś bardzo naukowe teorie. Jednak zainteresować może kilka faktów. Na przykład dotychczasowe badania dokonywane w szerszej skali wykazywały, że o ciekawości/zaciekawieniu w sytuacji potencjalnego spotkania z nietoperzami częściej mówią mężczyźni niż kobiety. Panie zaś zazwyczaj w bardziej spektakularny sposób wyrażają swój entuzjazm wobec nietoperzy ("radość", "szczęście!" w odpowiedziach); i to w kobietach - wedle uzyskiwanych odpowiedzi - częściej budzi się troska o los zwierząt.

Okazuje się też, że przedstawicielki płci pięknej w wyobrażeniu bezpośrednich sytuacji z nietoperzami częściej niż mężczyźni odczuwają niepokój. Jednak to kobiety bardziej postrzegają siebie jako osoby pozytywnie zdziwione/zaskoczone wobec nietoperzy. No i częściej poruszają kwestię wyżej wspomnianego mitu o włosach... Już dawno ten temat włączono w zestaw zabobonów, a jednak badanie opinii potwierdza fakt, że ta sprawa jest wciąż w jakiś sposób istotna (tylko dlaczego?). Wygląda na to, że jednak wciąż tylko dla ludzi, bo niby dlaczego nietoperz ma się interesować ludzkim owłosieniem?

Wnioski z dyskusji można wysnuwać na wiele sposobów, np. że "emocje biorą górę", albo "kobiety są bardziej uczuciowe", "mężczyźni są mniej czuli", "nietoperze zbyt skryte i tajemnicze bo nie chcą się pokazywać", itp. Jednak należy przypuszczać, że po prostu różnie to bywa z naszymi emocjami w stosunku do nietoperzy, bo wciąż wiemy o nich nie aż tak dużo, aby wszystko wyjaśnić. Nasuwa się więc takie podsumowanie: warto rozmawiać o nietoperzach, bo jeszcze sporo mamy do odkrycia (także w skomplikowanych emocjach człowieka).

Cóż, to temat który - nieco filozoficznie rzecz ujmując - będzie trwał zapewne tak długo jak człowiek i przyroda.

Jak zatem, Drogi Czytelniku, brzmi Twoja odpowiedź na pytanie z początku artykułu? A może zapytasz znajomych o to samo? Prosimy o podzielenie się swoimi uwagami, jesteśmy ciekawi co można czuć wobec nietoperzy. Pierwsza myśl, pamiętaj…

Najciekawszą wypowiedź przesłaną na [email protected] albo udzieloną na naszym profilu facebookowym (Nietoperze.pl) nagrodzimy upominkiem.

Serdecznie pozdrawiamy!

Redakcja

 

PS Serdeczne podziękowania dla pracowników Uniwersytetu w Białymstoku i Uniwersytetu Gdańskiego za owocną współpracę.

Tekst i fot.: G. Błachowski